Szczepienie przeciwko grypie - kiedy je zrobić w zależności od wieku?

Choć zazwyczaj kojarzy się z kilkoma dniami gorączki i bólu mięśni, w pewnych grupach może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zapalenie płuc, niewydolność oddechowa czy zaostrzenie chorób przewlekłych. Szczepienie jest najskuteczniejszym sposobem ograniczenia ryzyka zachorowania oraz łagodzenia przebiegu choroby. Chroni zarówno osobę zaszczepioną, jak i jej otoczenie, zmniejszając liczbę osób mogących przenosić wirusa. Co roku skład szczepionki jest aktualizowany zgodnie z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia, aby jak najlepiej odpowiadał krążącym szczepom. Warto pamiętać, że dobre pakiety medyczne z założenia zapewniają możliwość szczepienia.

Dzieci: im wcześniej, tym lepiej

U niemowląt do 6. miesiąca życia szczepienia przeciw grypie nie wykonuje się, ponieważ nie ma dla nich dopuszczonej szczepionki. W trosce o te najmłodsze warto zaszczepić rodziców i opiekunów, aby stworzyć tzw. kokon ochronny. Dzieci od 6 miesięcy do 8 lat wymagają szczególnej uwagi, gdyż ich układ odpornościowy nie miał jeszcze kontaktu z wirusem. Zaleca się, aby:

• wszystkie maluchy od 6. miesiąca życia otrzymały szczepienie przed początkiem sezonu grypowego,

• przy pierwszej immunizacji podać dwie dawki w odstępie 4 tygodni, aby uzyskać pełną odporność,

• dzieci przebywające w żłobkach i przedszkolach zaszczepić szczególnie wcześnie, gdyż częściej stykają się z drobnoustrojami.

Dla starszych dzieci i nastolatków (do 18. roku życia) szczepienie również rekomenduje się co roku. Oprócz ochrony własnego zdrowia ograniczają transmisję wirusa w domu i szkole, chroniąc osoby starsze i przewlekle chore.

Młodzi dorośli: nie ignoruj zaleceń

Osoby w wieku 18–49 lat często uważają się za odporne na grypę, a szczepienie traktują jako zbędne. Tymczasem wirus u zdrowych dorosłych może powodować długotrwałą absencję w pracy i powikłania, zwłaszcza u palaczy, osób z nadwagą lub nieleczonymi chorobami. W tej grupie szczególne znaczenie ma szczepienie:

• kobiet planujących ciążę lub będących w ciąży (każdy trymestr), ponieważ infekcja w ciąży zwiększa ryzyko poronienia i przedwczesnego porodu,

• osób z chorobami przewlekłymi, takimi jak astma, cukrzyca czy choroby serca,

• pracowników ochrony zdrowia, nauczycieli, przedstawicieli handlowych i innych osób mających częsty kontakt z ludźmi.

Choć dla młodych dorosłych szczepienie nie jest obowiązkowe, warto je traktować jako świadomą inwestycję w zdrowie i ochronę bliskich.

Seniorzy: walka z poważnymi powikłaniami

Ryzyko ciężkiego przebiegu grypy rośnie wraz z wiekiem. U osób powyżej 60. roku życia choroba może prowadzić do poważnych powikłań sercowo-naczyniowych i oddechowych. Dlatego dla seniorów szczepienie jest szczególnie rekomendowane. W wielu krajach stosuje się preparaty o podwyższonej immunogenności (tzw. szczepionki wysokodawkowe lub z dodatkiem adiuwantu), które lepiej stymulują osłabiony układ odpornościowy starszych ludzi. Seniorzy powinni:

• szczepić się co roku, najlepiej wczesną jesienią, zanim wirus zacznie krążyć w populacji,

• konsultować się z lekarzem w sprawie odpowiedniego rodzaju preparatu (wysokodawkowy, czterowalentny itp.),

• pamiętać, że szczepienie może być refundowane w ramach programów ministerialnych lub lokalnych (warto sprawdzić, czy przysługuje zniżka).

Podanie szczepionki nie tylko zmniejsza ryzyko zachorowania, ale także łagodzi przebieg choroby i skraca czas jej trwania.

Ciąża: ochrona podwójna

Kobiety w ciąży mają obniżoną odporność, dlatego grypa może u nich przebiegać ciężej i zwiększać ryzyko powikłań płodowych. Zgodnie z aktualnymi wytycznymi można i warto szczepić się przeciw grypie na każdym etapie ciąży. Preparat stosowany u ciężarnych jest inaktywny, więc nie grozi zakażeniem, a dodatkowo chroni dziecko przez pierwsze miesiące życia dzięki przekazaniu przeciwciał. Kobieta powinna omówić z lekarzem:

• najlepszy moment na szczepienie (zazwyczaj jesień),

• wpływ szczepienia na organizm w trymestrze, w którym aktualnie się znajduje,

• możliwość połączenia szczepień, np. przeciw krztuścowi, jeśli termin przypada na ten sam okres.

Szczepienie w ciąży jest bezpieczne i zalecane przez światowe i krajowe towarzystwa ginekologiczne.

Kiedy najlepiej się zaszczepić?

Sezon grypowy na półkuli północnej trwa od jesieni do wiosny, zwykle od października do marca. Najlepiej więc wykonać szczepienie:

1. Wczesną jesienią – wrzesień, październik – aby organizm zdążył wytworzyć przeciwciała przed wzrostem zachorowań.

2. Nawet później – jeśli nie udało się zaszczepić na początku sezonu, warto zrobić to w dowolnym momencie, gdyż ochrona pojawia się w ciągu 7–14 dni po podaniu.

3. Przed wyjazdem – osoby planujące zimowe podróże, zwłaszcza w regiony o dużej gęstości zaludnienia, powinny zadbać o immunizację odpowiednio wcześniej.

Szczepionkę można przyjąć w poradni POZ, placówkach medycznych, a niekiedy także w aptekach biorących udział w programach szczepień.

Przeciwwskazania i środki ostrożności

Choć szczepienie przeciw grypie jest bezpieczne, istnieją sytuacje, w których należy odroczyć lub zrezygnować z podania preparatu:

• wysoka gorączka i ostre infekcje – najlepiej poczekać, aż miną objawy,

• reakcje alergiczne na składniki szczepionki (np. białko jaja kurzego w starszych preparatach) – konieczna konsultacja z alergologiem,

• przebyta ciężka reakcja anafilaktyczna na poprzednią dawkę szczepionki – w takim przypadku podawanie kolejnej dawki jest przeciwwskazane.

Wśród działań niepożądanych mogą pojawić się: zaczerwienienie i bolesność w miejscu wkłucia, łagodne objawy grypopodobne czy zmęczenie. W większości ustępują samoistnie w ciągu kilku dni.

Szczepienie dzieci – dawkowanie i rodzaje preparatów

U najmłodszych stosuje się inne schematy niż u dorosłych - podkreślają pediatrzy. Do wyboru są szczepionki:

• inaktywowane, podawane domięśniowo – standard w większości grup wiekowych,

• donosowe (żywe atenuowane) dla dzieci od 2. do 17. roku życia – łatwe w aplikacji, choć z przeciwwskazaniem u chorych na astmę lub niedobory odporności.

Dzieci, które szczepią się po raz pierwszy, powinny otrzymać dwie dawki – pierwszą, by nauczyć organizm reagować, i drugą, wzmacniającą odpowiedź immunologiczną. Maluchy i nastolatki szczepione w poprzednich sezonach zazwyczaj wymagają tylko jednej dawki.

Podsumowanie: czy i kiedy warto?

Szczepienie przeciw grypie jest rekomendowane praktycznie wszystkim od 6. miesiąca życia. Oto najważniejsze wnioski:

• Dla dzieci: obowiązkowe – chroni najmłodszych przed powikłaniami i ogranicza transmisję wirusa w rodzinie.

• Dla dorosłych: zalecane – szczególnie w ciąży, w chorobach przewlekłych i u osób o częstych kontaktach społecznych.

• Dla seniorów: bardzo zalecane – zmniejsza ryzyko hospitalizacji i zgonu; warto wybierać preparaty wysokodawkowe lub z adiuwantem.

• Termin: najlepiej wczesną jesienią, ale w razie spóźnienia – lepiej późno niż wcale.

• Przeciwwskazania: ograniczone, a większość osób może być bezpiecznie zaszczepiona po konsultacji z lekarzem.

Decyzja o szczepieniu to wyraz troski o siebie i innych. Chroniąc własne zdrowie, wspieramy odporność całej społeczności i przyczyniamy się do zmniejszenia liczby zachorowań w sezonie grypowym.